کارخانه خوراک دام هوشمند یک «ضربهگیر» برای پایداری زنجیره غذایی است
مجید موافق قدیری رئیس انجمن صنایع خوراک دام، طیور و آبزیان ایران در یادداشتی برای اتاق ایران آنلاین به تشریح پاسخ این سئوال پرداخت که چرا نوآوری و استفاده از تکنولوژی کارخانجات خوراک دام و طیور و آبزیان در زمان بحران و جنگ میتواند تابآوری ملی و امنیت غذایی ایران را ارتقا دهد؟
نوآوری و استفاده از فناوری در کارخانجات خوراک دام، طیور و آبزیان در شرایط بحران و جنگ فقط یک موضوع صنعتی نیست؛ بلکه بخشی از زیرساخت امنیت غذایی و تابآوری ملی است.
دلیل اصلی این است که خوراک، حلقه واسط میان نهادههای کشاورزی و تولید گوشت، شیر، تخممرغ و آبزیان است.
فائو نیز خوراک دام را مهمترین بخش از زنجیره تولید پروتئین حیوانی و امنیت غذایی میداند.
مهمترین سازوکارهای اثرگذاری
۱.کاهش وابستگی به واردات نهادهها
فناوری میتواند امکان استفاده دقیقتر از ذرت، جو، گندم، کنجالهها، محصولات جانبی صنایع غذایی و سایر منابع داخلی را فراهم کند.
با فرمولاسیون پیشرفته و نرمافزارهای جیرهنویسی، میتوان با مقدار کمتری از نهادههای وارداتی، خوراکی با ارزش غذایی مشابه تولید کرد.
این موضوع در زمان تحریم، بستهشدن مسیرهای تجاری یا اختلال در واردات، یک مزیت راهبردی است.
ناگفته پیداست که تبدیل نهادههای خام دامی به خوراک آماده مصرف میتواند بهرهوری تولید در مزارع پرورش را افزایش داده و وابستگی وارداتی کشور را کاهش دهد.
۲.افزایش بهرهوری و تبدیل خوراک به پروتئین
فناوریهایی مانند جیرهنویسی دقیق، NIR و آنالیز سریع مواد اولیه، اتوماسیون، کنترل کیفیت و بهینهسازی فرآیند تولید کمک میکنند هر کیلو خوراک، بیشترین مقدار گوشت، تخممرغ، شیر یا تولید آبزیان را ایجاد کند.
این مهم در شرایط بحران یعنی تولید غذای بیشتر با نهاده، آب، انرژی و ارز کمتر؛ دقیقاً همان چیزی که یک اقتصاد تحت فشار به آن نیاز دارد.
فائو نیز افزایش بهرهوری از طریق نوآوری در تغذیه و مدیریت دام را از مسیرهای تقویت تابآوری میداند.
۳.کاهش ضایعات و اتلاف نهادهها
بخش مهمی از تابآوری، تولید بیشتر نیست؛ بلکه جلوگیری از هدررفت است.
فناوری در خشککردن، آسیاب، اختلاط، پلتکردن، نگهداری و حملونقل میتواند ضایعات را کاهش دهد.
کنترل رطوبت و آلودگیهایی مانند مایکوتوکسینها نیز از افت کیفیت خوراک جلوگیری میکند.
فائو تأکید میکند که ایمنی خوراک هم با سلامت حیوان و انسان و هم با کاهش تلفات خوراک و امنیت غذایی ارتباط مستقیم دارد.
۴.ایجاد قابلیت «تغییر سریع فرمول» در زمان بحران
در جنگ ممکن است یک نهاده دامی ناگهان کمیاب، گران یا غیرقابل واردات شود.
کارخانه خوراک هوشمند میتواند با استفاده از دادههای موجودی، قیمت، ارزش غذایی و محدودیتهای تغذیهای، فرمول خوراک را سریعاً اصلاح کند.
بنابراین زنجیره تولید به یک ماده اولیه یا یک مسیر تأمین وابسته نمیماند.
۵.توزیع جغرافیایی و کاهش ریسک تمرکز
شبکهای از کارخانههای مجهز خوراک دام، طیور و آبزیان در نقاط مختلف کشور، به جای تمرکز تولید در چند واحد بزرگ، میتواند امکان تولید خوراک در نزدیکی مراکز دامپروری، مرغداری و آبزیپروری را فراهم کند.
این امر در بحرانهایی که حملونقل، سوخت، بنادر یا جادهها دچار اختلال میشوند، اهمیت زیادی دارد.
۶.پایش هوشمند و تصمیمگیری پیشگیرانه
اتصال کارخانههای خوراک به سامانههای داده، هوش مصنوعی و پیشبینی میتواند برای مواردی مانند پیشبینی مصرف، موجودی مواد اولیه، قیمتها، ریسک کمبود، کیفیت نهادههای خام دامی و برنامه تولید استفاده شود.
رویکردهای جدید مدیریت بحران غذایی نیز به سمت پیشبینی و اقدام قبل از تشدید بحران حرکت کردهاند؛ فائو فناوریهای پیشبینی و هشدار زودهنگام را از ابزارهای مهم این رویکرد میداند.
۷.حفظ سلامت گله و جلوگیری از شوک دومینویی
خوراک آلوده یا نامتوازن میتواند موجب بیماری، کاهش رشد، افت تولید و حتی تلفات گسترده شود.
چنین اتفاقی در شرایط بحران و جنگ میتواند بحران اولیه را به بحران غذایی تبدیل کند.
آزمایشگاههای مجهز، کنترل کیفیت آنلاین، ردیابی مواد اولیه و استانداردسازی تولید، احتمال چنین شوکهایی را کاهش میدهند.
۸.کاهش فشار ارزی و تقویت اقتصاد ملی
اگر کارخانه خوراک دام و طیور و آبزیان بتواند از نهاده داخلی یا محصولات جانبی با ارزشافزوده بیشتری استفاده کند، هم واردات کاهش مییابد و هم ارزش اقتصادی بیشتری داخل کشور ایجاد میشود.
بنابراین صنعت خوراک میتواند از یک «مصرفکننده نهاده» به یک فناوری تبدیلکننده نهاده به پروتئین تبدیل شود.
در واقع، کارخانه خوراک هوشمند در شرایط جنگ مانند یک «ضربهگیر» در زنجیره امنیت غذایی عمل میکند.
هرچه این کارخانهها انعطافپذیرتر، دادهمحورتر، کممصرفتر و متکیتر به منابع داخلی باشند، احتمال اینکه یک اختلال در واردات یا حملونقل به بحران گسترده غذایی تبدیل شود کمتر خواهد بود.
تجربههای بینالمللی نیز نشان میدهد که در بحرانهای طولانی، حفظ ظرفیت تولید داخلی و زنجیرههای محلی غذا یکی از ارکان ساخت تابآوری است.
اولویتهای فناورانه برای ایران میتواند اینها باشد:
۱.جیرهنویسی هوشمند و هوش مصنوعی
۲.آنالیز سریع و آنلاین مواد اولیه (NIR)
۳.اتوماسیون و کنترل هوشمند خطوط تولید
۴.سامانه ملی ردیابی و کنترل کیفیت نهاده و خوراک
۵.فناوری کاهش مصرف انرژی و آب
۶.فرآوری و استفاده از منابع و محصولات جانبی داخلی
۷.انبارش هوشمند و مدیریت ذخایر راهبردی
۸.پیشبینی کمبود و هشدار زودهنگام
۹.تنوعبخشی به مواد اولیه و فرمولهای جایگزین
۱۰.شبکهسازی دیجیتال میان کارخانهها، تولیدکنندگان دام و طیور و آبزیان و نهادهای سیاستگذار
امنیت غذایی در جنگ و بحران فقط به ذخیره گندم و کالاهای اساسی محدود نمیشود؛ ظرفیت مستمر تولید پروتئین حیوانی نیز یک دارایی راهبردی است.
فناوری کارخانههای خوراک دام، طیور و آبزیان میتواند با «کمکردن وابستگی، افزایش بهرهوری، کاهش اتلاف، افزایش انعطافپذیری و امکان تصمیمگیری سریع» این ظرفیت را در برابر شوکها مقاومتر کند.
فائو نیز در رویکردهای جدید خود، گذار از واکنش صرف به بحران به سمت ساخت تابآوری، نوآوری و سیستمهای غذایی دادهمحور را ضروری میداند.